Kto wie, dlaczego się pali, wie też, jak zapobiec pożarowi i czym go gasić. Ta lekcja wyjaśnia podstawy palenia się, klasy pożarów i główne zagrożenia podczas pożaru.
Trójkąt spalania
Do palenia się potrzebne są trzy rzeczy jednocześnie:
- substancja palna: papier, drewno, tekstylia, tworzywa sztuczne, olej, benzyna, gaz,
- tlen: jest w powietrzu, zwykle w wystarczającej ilości,
- źródło zapłonu: płomień, iskra, gorąca powierzchnia, zwarcie elektryczne, tarcie lub elektryczność statyczna.
Jeśli usuniesz którąkolwiek z nich, ogień zgaśnie albo w ogóle nie powstanie. Na tym opiera się zapobieganie i gaszenie:
- chłodzenie (woda) odbiera ciepło,
- dławienie (piana, koc, CO₂) oddziela substancję palną od tlenu,
- usunięcie substancji palnej (zamknięty zawór gazu, wyłączony dopływ paliwa) odbiera pożarowi paliwo.
Klasy pożarów
W zależności od tego, co się pali, pożary dzielą się na klasy. Trzeba je znać, bo każda gaśnica nadaje się do nich inaczej:
- klasa A: stałe substancje organiczne, takie jak drewno, papier, tekstylia, słoma. Palą się płomieniem i żarzą.
- klasa B: ciecze palne lub substancje, które podczas palenia się topią, na przykład benzyna, lakier, rozpuszczalniki, wosk, niektóre tworzywa sztuczne.
- klasa C: gazy palne, na przykład gaz ziemny, propan-butan, acetylen.
- klasa D: metale palne, na przykład magnez, sproszkowane aluminium, sód.
- klasa F: tłuszcze i oleje przy gotowaniu, na przykład frytownica lub patelnia w kuchni.
Elektryczność nie jest klasą pożaru. Zawsze pali się izolacja, tworzywo lub inny materiał. Uważaj jednak na prąd: dopóki urządzenie jest pod napięciem, nie gaś go wodą ani pianą. Gaśnice są oznaczane właśnie według przydatności do urządzeń pod napięciem.
Jak rozprzestrzenia się pożar
Pożar rozprzestrzenia się przez:
- promieniowanie: ciepło przenosi się w powietrzu i zapala rzeczy w otoczeniu,
- konwekcję: gorące gazy i płomienie unoszą się w górę i niosą ogień dalej, na przykład klatką schodową lub szybem,
- przewodzenie: ciepło przenosi się przez metal, rury lub ścianę,
- spadające płonące elementy, które zapalają rzeczy pod nimi.
Pożar rośnie bardzo szybko. Mały płomień w ciągu kilku minut zamienia się w pożar całego pomieszczenia. Zamknięte drzwi spowalniają ten proces, dlatego warto je zamykać przy wychodzeniu.
Najgroźniejszy jest dym
W czasie pożaru dym zagraża znacznie większej liczbie osób niż sam ogień:
- zawiera trujące gazy, na przykład tlenek węgla, który nie ma zapachu i powoduje utratę przytomności,
- jest gorący i parzy płuca,
- pogarsza widoczność. Nie zobaczysz drogi ani znaków,
- unosi się w górę, dlatego przy podłodze jest więcej powietrza i łatwiej tam oddychać.
Nie wchodź do zadymionych pomieszczeń. W dymie poruszaj się nisko, trzymaj się ściany i oddychaj przez tkaninę, jeśli ją masz pod ręką. Tkanina nie zatrzyma jednak trujących gazów. Najlepszą ochroną jest wyjście na czas.
Szczególne zagrożenia
- Ciecze i gazy palne. Opary cieczy palnych rozchodzą się po ziemi i mogą zapalić się daleko od źródła. Mieszanina gazu z powietrzem może wybuchnąć.
- Pył. Drobny pył palny (drewno, mąka, metale) w powietrzu może wybuchnąć.
- Butle z gazem. Ogrzana butla z gazem może pęknąć. Nie zbliżaj się do niej.
- Baterie i akumulatory. Baterie litowe mogą po uszkodzeniu lub przegrzaniu zapalić się i trudno je gasić. Nie ładuj ich bez nadzoru i nie używaj uszkodzonych.
- Olej na patelni. Nigdy nie gaś wodą. Woda natychmiast odparowuje w oleju, rozpryskuje płonący tłuszcz i płomienie buchają.
Podsumowanie
- Do pożaru potrzebne są substancja palna, tlen i źródło zapłonu. Odebranie jednej z tych rzeczy gasi ogień.
- Klasy: A substancje stałe, B ciecze, C gazy, D metale, F tłuszcze i oleje.
- Pożar rośnie szybko, a największym zagrożeniem jest dym.
- W dymie poruszaj się nisko i nie wchodź do zadymionych pomieszczeń.