Prawo: kto za co odpowiada

Każdego roku ludzie ulegają wypadkom lub chorują z powodu pracy. Przepisy BHP (health and safety law) istnieją po to, żeby do tego nie dopuszczać. Obowiązują w prawie każdym miejscu pracy w Wielkiej Brytanii (Anglii, Szkocji i Walii), od biur i sklepów po place budowy i domy opieki. (Irlandia Północna ma własne, bardzo podobne prawo, egzekwowane przez HSENI.)

Główna ustawa: Health and Safety at Work etc. Act 1974

Ta ustawa jest podstawą całego prawa dotyczącego bezpieczeństwa pracy w Wielkiej Brytanii. Na jej podstawie wydaje się inne przepisy, zwane rozporządzeniami (regulations). Jej główna idea jest prosta: ryzykiem powinny zarządzać osoby, które je tworzą i które najlepiej potrafią je kontrolować.

Co musi zrobić pracodawca (sekcja 2)

Pracodawca musi w rozsądnie wykonalnym zakresie (so far as is reasonably practicable) zapewnić zdrowie, bezpieczeństwo i warunki socjalne wszystkim pracownikom. Obejmuje to:

• bezpieczne miejsce pracy z bezpiecznym wejściem i wyjściem;
• bezpieczny sprzęt i bezpieczne metody pracy;
• bezpieczne obchodzenie się z przedmiotami i substancjami, ich przechowywanie i transport;
• informacje, instrukcje, szkolenie i nadzór;
• zdrowe środowisko pracy i odpowiednie zaplecze socjalne;
• pisemną politykę BHP, jeśli firma zatrudnia 5 lub więcej pracowników.

„W rozsądnie wykonalnym zakresie” oznacza, że pracodawca porównuje wielkość ryzyka z wysiłkiem, czasem i kosztem jego usunięcia. Jeśli ryzyko jest duże, a naprawa prosta, pracodawca musi to zrobić. Sekcja 3 chroni także inne osoby, których dotyczy praca, takie jak odwiedzający, klienci i podwykonawcy.

Co musisz robić ty (sekcje 7 i 8)

• Sekcja 7: dbaj w rozsądnym zakresie o własne zdrowie i bezpieczeństwo oraz o inne osoby, na które może wpłynąć to, co robisz lub czego nie robisz. Współpracuj z pracodawcą, aby przepisy mogły być przestrzegane.
• Sekcja 8: nie ingeruj w nic, co zapewniono dla zdrowia, bezpieczeństwa lub warunków socjalnych, i nie używaj tego niezgodnie z przeznaczeniem. Na przykład nie zdejmuj osłony z maszyny, nie blokuj wyjścia ewakuacyjnego i nie baw się gaśnicą.

Za złamanie tych obowiązków grozi ci osobista odpowiedzialność karna.

Management of Health and Safety at Work Regulations 1999

To rozporządzenie wyjaśnia, jak pracodawcy muszą zarządzać bezpieczeństwem. Najważniejsze punkty:

• Ocena ryzyka. Pracodawcy muszą ocenić ryzyko dla pracowników i dla innych osób, których dotyczy praca.
• Organizacja działań. Muszą planować, organizować, kontrolować, monitorować i weryfikować środki bezpieczeństwa.
• Osoba kompetentna. Muszą wyznaczyć jedną lub więcej kompetentnych osób, które pomagają przestrzegać przepisów BHP.
• Procedury awaryjne. Muszą mieć plany na wypadek poważnego zagrożenia, na przykład pożaru.
• Informacja i szkolenie. Pracownicy muszą zostać poinformowani o zagrożeniach i przeszkoleni, także na początku pracy, przy zmianie stanowiska lub gdy pojawia się nowy sprzęt.

Rozporządzenie nakłada też obowiązki na pracowników (przepis 14). Musisz używać sprzętu i substancji tak, jak cię nauczono i polecono. Musisz też niezwłocznie zgłosić pracodawcy sytuacje w pracy, które w rozsądnej ocenie stanowią poważne i bezpośrednie zagrożenie, a także każdą słabość, jaką zauważysz w zasadach bezpieczeństwa.

Twoje prawa

• Prawo do pracy w miejscu, w którym ryzyko jest właściwie kontrolowane.
• Prawo do informacji i szkolenia, których potrzebujesz, bezpłatnie i w godzinach pracy.
• Prawo do bezpłatnych środków ochrony indywidualnej (ŚOI), które pracodawca każe nosić.
• Prawo do zgłaszania obaw dotyczących bezpieczeństwa pracodawcy, przedstawicielowi ds. bezpieczeństwa lub organowi nadzoru.
• Prawo do tego, by nie być źle traktowanym za zgłoszenie uzasadnionej obawy o bezpieczeństwo.

Kto egzekwuje przepisy

• Health and Safety Executive (HSE), czyli brytyjski państwowy organ nadzoru BHP, egzekwuje przepisy w takich miejscach jak fabryki, place budowy, farmy, kopalnie, szkoły i szpitale.
• Władze lokalne (inspektorzy ochrony środowiska i zdrowia przy urzędzie gminy, czyli council) egzekwują je w biurach, sklepach, handlu detalicznym, hotelach, restauracjach i pubach oraz w wielu innych miejscach pracy.

Inspektorzy mogą wejść do zakładu, zwykle bez zapowiedzi, rozmawiać z pracownikami, robić zdjęcia i pobierać próbki oraz żądać dokumentów. Jeśli znajdą problem, mogą:

• udzielić porady;
• wydać nakaz poprawy (improvement notice) - usterkę trzeba usunąć w wyznaczonym terminie;
• wydać nakaz wstrzymania (prohibition notice) - niebezpieczną czynność trzeba przerwać natychmiast;
• wszcząć postępowanie karne. Kary mogą obejmować nieograniczone grzywny, a w poważnych sprawach więzienie.

Najważniejsze informacje

• Główny obowiązek pracodawcy jest zapisany w sekcji 2 ustawy z 1974 r. Obowiązki pracowników są w sekcjach 7 i 8.
• Management Regulations 1999 wymagają oceny ryzyka, szkolenia i kompetentnego doradcy.
• Dbaj o bezpieczeństwo, współpracuj, stosuj się do szkolenia i nigdy nie ingeruj w sprzęt zabezpieczający.
• HSE i władze lokalne egzekwują przepisy i mogą wydawać nakazy poprawy oraz wstrzymania.