Ręczne dźwiganie i przenoszenie to jedna z głównych przyczyn bólu pleców i urazów mięśniowo-szkieletowych. Przepisy ustalają maksymalne masy, których nie wolno przekraczać.
Przepis
Zasady zawiera rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. (obecnie w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego w 2018 r., Dz.U. 2018 poz. 1139) w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym. Dotyczy podnoszenia, przenoszenia, przesuwania i ciągnięcia ładunków.
Rozporządzenie nie podaje limitów dla młodocianych oraz kobiet w ciąży i karmiących piersią. Dla nich obowiązują odrębne, ostrzejsze przepisy, które często zakazują prac przy ręcznym transporcie.
Dopuszczalne masy przy podnoszeniu i przenoszeniu
Praca dorywcza to według rozporządzenia praca wykonywana nie częściej niż 4 razy na godzinę, jeśli jej łączny czas nie przekracza 4 godzin na dobę (§ 2 pkt 2). Pozostała praca tego rodzaju to praca stała.
| Pracownik | Praca stała | Praca dorywcza |
|---|---|---|
| Mężczyzna | do 30 kg | do 50 kg |
| Kobieta | do 12 kg | do 20 kg |
Limity są niższe w trudniejszych warunkach:
- przy podnoszeniu powyżej poziomu barków (np. mężczyzna: 21 kg przy pracy stałej, kobieta: 8 kg),
- przy przenoszeniu na odległość większą niż 25 m obowiązuje limit jak dla pracy stałej (30 kg i 12 kg),
- przy przenoszeniu pod górę, na przykład po schodach lub pochylni, na wysokość powyżej 4 m (§ 13 ust. 4–5).
Jeśli ładunek trzymasz dalej niż 30 cm od ciała, dopuszczalna masa spada o połowę albo ładunek muszą przenosić co najmniej dwie osoby.
Pchanie i ciągnięcie
Przepisy ograniczają też siłę potrzebną do ruszenia ładunku, np. przy pchaniu 300 N dla mężczyzny i 120 N dla kobiety. W praktyce: toczysz lub przesuwasz ładunek tylko po równym, utwardzonym podłożu. Nie pchaj wózka, który jest za ciężki.
Wózki ręczne i taczki
Do masy ładunku wlicza się masę wózka. Dopuszczalne ładunki zależą od liczby kół, nachylenia i podłoża. Na przykład dwukołowy wózek na równej, utwardzonej i gładkiej powierzchni o nachyleniu do 5%: do 350 kg dla mężczyzny i 140 kg dla kobiety. Na podłożu nierównym dopuszcza się 60% tych wartości. Wózkiem ręcznym nie wolno przewozić ładunków na pochyłości powyżej 8% ani na odległość większą niż 200 m.
Technika podnoszenia
- Oceń ładunek: masę, kształt, uchwyty. Nie zgaduj. Sprawdź oznaczenie.
- Ustaw stopy na szerokość bioder, ładunek blisko ciała.
- Ugnij kolana, plecy trzymaj prosto. Pracują nogi, nie plecy.
- Podnoś płynnie, bez szarpnięcia.
- Nie skręcaj tułowia z ładunkiem. Obróć całe ciało, przestawiając stopy.
- Przed ruszeniem sprawdź drogę: bez kabli, progów i mokrej podłogi, z dobrą widocznością.
Gdy ładunek jest za ciężki
- użyj wózka, podnośnika, żurawika lub innego środka pomocniczego,
- poproś o pomoc drugiej osoby (przy przenoszeniu w zespole uzgodnijcie, kto daje sygnał),
- podziel ładunek na mniejsze części,
- zgłoś przełożonemu, jeśli codziennie przekraczasz limity. To zadanie dla pracodawcy: ma ograniczać pracę ręczną przez mechanizację.
Najważniejsze
- Limity przy pracy stałej: 30 kg (mężczyzna) i 12 kg (kobieta). Przy dorywczej: 50 kg i 20 kg.
- Ładunek trzymany dalej niż 30 cm od ciała: limit spada o połowę.
- Używaj środków pomocniczych i podnoś nogami, nie plecami.