BHP to wspólna sprawa. Pracodawca tworzy bezpieczne warunki. Pracownik przestrzega zasad i zgłasza zagrożenia. Ta lekcja pokazuje, kto co musi zrobić.
Obowiązki pracodawcy
Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników (art. 207 § 2 Kodeksu pracy). W szczególności musi:
- organizować pracę tak, aby była bezpieczna i higieniczna,
- pilnować przestrzegania przepisów BHP, wydawać polecenia usunięcia usterek i sprawdzać, czy je wykonano,
- ocenić ryzyko zawodowe i poinformować cię o nim (art. 226),
- przekazać informacje o zagrożeniach na stanowisku, o zasadach postępowania w awarii i o osobach wyznaczonych do pierwszej pomocy oraz do gaszenia pożarów i ewakuacji (art. 207¹),
- przeszkolić cię i dać instrukcje na stanowisku (art. 237³ i 237⁴),
- dać bezpłatnie środki ochrony indywidualnej, a gdy trzeba, odzież i obuwie robocze (art. 237⁶ i 237⁷),
- skierować cię na badania lekarskie (art. 229),
- zapewnić urządzenia higieniczno-sanitarne, na przykład toalety i umywalki (art. 233),
- konsultować z pracownikami zmiany ważne dla BHP (art. 237¹¹a).
Koszty BHP ponosi pracodawca. Nie wolno ich przerzucać na pracownika. Firma, która zatrudnia więcej niż 100 osób, tworzy służbę BHP. Firma z ponad 250 pracownikami powołuje komisję BHP.
Pracodawca nie może powiedzieć: „to twoja wina, więc ja nie odpowiadam". Błąd pracownika nie zdejmuje z niego odpowiedzialności za stan BHP (art. 207 § 1).
Obowiązki pracownika
Art. 211 Kodeksu pracy mówi, że przestrzeganie zasad BHP jest podstawowym obowiązkiem pracownika. W szczególności należy:
- znać przepisy i zasady BHP, brać udział w szkoleniach i instruktażach oraz zdawać wymagane sprawdziany,
- pracować zgodnie z zasadami BHP i stosować się do poleceń przełożonych w tej sprawie,
- dbać o stan maszyn, narzędzi i sprzętu oraz o porządek na stanowisku,
- używać środków ochrony zbiorowej i indywidualnej zgodnie z ich przeznaczeniem,
- poddawać się badaniom lekarskim (wstępnym, okresowym, kontrolnym) i stosować się do zaleceń lekarza,
- niezwłocznie zawiadomić przełożonego o wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia i ostrzec innych,
- współpracować z pracodawcą w sprawach BHP.
Osoba, która kieruje pracownikami (art. 212), ma dodatkowe obowiązki. Organizuje bezpieczne stanowiska, pilnuje sprawności środków ochrony i dba o to, by pracownicy je stosowali.
Czego nie wolno
- Nie wolno zdejmować osłon z maszyn ani wyłączać zabezpieczeń.
- Nie wolno obsługiwać urządzeń, do których nie masz uprawnień lub przeszkolenia. Pracodawca nie może dopuścić cię do pracy bez wymaganych kwalifikacji i znajomości zasad BHP (art. 237³ § 1).
- Nie wolno przychodzić do pracy po alkoholu ani pić go w pracy. Pracodawca nie dopuszcza do pracy osoby, co do której jest uzasadnione podejrzenie, że jest po alkoholu (art. 22¹d § 1).
Odpowiedzialność za naruszenie zasad
- Pracownik. Pracodawca może zastosować karę porządkową: upomnienie lub naganę. Za naruszenie przepisów BHP lub przeciwpożarowych może też nałożyć karę pieniężną (art. 108). Ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków może być podstawą rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1).
- Pracodawca i osoby kierujące. Kto odpowiada za stan BHP albo kieruje pracownikami i nie przestrzega przepisów, podlega grzywnie od 2 000 do 60 000 zł (art. 283 § 1, kwoty obowiązujące od 8 lipca 2026 r.). Przy poważnych naruszeniach może też odpowiadać karnie.
Po co to wiedzieć
Dzięki temu wiesz, czego możesz żądać od pracodawcy, a co należy do ciebie. Jeśli pracodawca nie dał ci rękawic, nie przeszkolił cię albo nie wyjaśnił zagrożeń, zgłoś to przełożonemu. Gdy to nie pomaga, możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy (lekcja 3).
Najważniejsze
- Pracodawca odpowiada za stan BHP i za koszty.
- Pracownik ma siedem obowiązków z art. 211. Najważniejsze: znać zasady, stosować je, zgłaszać zagrożenia.
- Naruszenia grożą karami porządkowymi, a w ciężkich przypadkach zwolnieniem.
- Osoby odpowiedzialne za BHP mogą dostać grzywnę do 60 000 zł.