Czasem warunki pracy są tak niebezpieczne, że nie wolno ich tolerować. Prawo daje wtedy pracownikowi konkretne uprawnienia. Ta lekcja pokazuje, kiedy i jak z nich korzystać, oraz kto pomaga, gdy pracodawca nie reaguje.
Prawo do wstrzymania pracy (art. 210)
Możesz powstrzymać się od wykonywania pracy, jeśli jednocześnie:
- warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP, oraz
- stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia twojego albo innych osób.
Obie przesłanki muszą być spełnione. Samo to, że praca jest ciężka albo nieprzyjemna, nie wystarczy. Zagrożenie ma być realne i bezpośrednie, na przykład brak osłony na ruchomej części maszyny, uszkodzony przewód pod napięciem, zablokowane wyjście ewakuacyjne przy pożarze.
Co zrobić krok po kroku
- Przerwij pracę i zabezpiecz się.
- Niezwłocznie zawiadom przełożonego. To obowiązkowy warunek.
- Jeśli samo przerwanie pracy nie usuwa zagrożenia, możesz oddalić się z miejsca zagrożenia (art. 210 § 2). Też zawiadom przełożonego od razu.
- Ostrzeż współpracowników.
- Nie wracaj, dopóki zagrożenie nie zostanie usunięte.
Co z wynagrodzeniem
- Za czas przerwy lub oddalenia się zachowujesz prawo do wynagrodzenia (art. 210 § 3).
- Nie wolno wyciągać wobec ciebie niekorzystnych konsekwencji. Pracodawca nie może cię ukarać ani zwolnić za to, że prawo zostało użyte w uzasadnionym przypadku (art. 210 § 2¹).
Prawo działa tylko wtedy, gdy zagrożenie jest rzeczywiste. Jeśli przerwiesz pracę bez uzasadnienia, możesz mieć z tego powodu kłopoty.
Gdy nie czujesz się na siłach
Art. 210 § 4 pozwala po zawiadomieniu przełożonego powstrzymać się od pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej, jeśli twój stan nie pozwala pracować bezpiecznie i zagraża innym. Dotyczy to na przykład obsługi wózka widłowego przy zawrotach głowy. Taką pracę wyznacza rozporządzenie, więc nie każde stanowisko się liczy.
Wyjątek
Przepisy o wstrzymaniu pracy nie dotyczą osoby, której obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia (art. 210 § 5), na przykład strażaka.
Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)
PIP to organ państwa, który kontroluje przestrzeganie prawa pracy, w tym przepisów BHP. Inspektorzy pracy mogą między innymi:
- przeprowadzać kontrole u pracodawców,
- wydawać nakazy usunięcia nieprawidłowości,
- wstrzymać prace, jeśli naruszenie BHP powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia (art. 11 ustawy o PIP); taki nakaz podlega natychmiastowemu wykonaniu,
- nakładać mandaty i kierować sprawy do sądu.
PIP udziela też bezpłatnych porad z zakresu prawa pracy.
Kiedy i jak zgłosić sprawę
Najpierw spróbuj rozwiązać problem w firmie: powiedz przełożonemu, służbie BHP, przedstawicielom pracowników lub społecznemu inspektorowi pracy, jeśli taki jest. Gdy to nie pomaga albo zagrożenie jest poważne, zgłoś się do okręgowego inspektoratu pracy. Możesz napisać do inspektoratu lub przyjść osobiście. Adresy i informacje są na stronie pip.gov.pl. Opisz konkretnie: co, gdzie i od kiedy.
Przechowuj dowody, na przykład zdjęcia zagrożenia, daty, nazwiska świadków, pisma od pracodawcy. Nie narażaj się przy tym na niebezpieczeństwo.
Szczególne uprawnienia pracowników
Pracodawca ma konsultować z pracownikami lub ich przedstawicielami działania związane z BHP, na przykład ocenę ryzyka i szkolenia (art. 237¹¹a). Pracownicy mogą składać wnioski o usunięcie lub ograniczenie zagrożeń.
Najważniejsze
- Prawo do wstrzymania pracy wymaga dwóch rzeczy: naruszenia przepisów BHP i bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia.
- Zawsze natychmiast zawiadom przełożonego.
- Zachowujesz wynagrodzenie i nie wolno cię karać za uzasadnione wstrzymanie pracy.
- PIP kontroluje pracodawców i może wstrzymać prace przy bezpośrednim zagrożeniu.