Osoby z niepełnosprawnością są w Equality Act 2010 chronione w szczególny sposób. Pracodawcy muszą zrobić więcej niż tylko „nie dyskryminować”. Muszą też zapewniać racjonalne usprawnienia (reasonable adjustments).
Kto jest osobą niepełnosprawną
Według sekcji 6 osoba jest niepełnosprawna, jeśli ma fizyczne lub psychiczne upośledzenie o istotnym i długotrwałym niekorzystnym wpływie na jej zdolność wykonywania normalnych codziennych czynności. Wpływ jest długotrwały, jeśli trwa lub prawdopodobnie będzie trwać co najmniej 12 miesięcy albo do końca życia. Schorzenia, które nawracają, mogą się liczyć, jeśli prawdopodobnie wrócą.
Osoba nie musi wykazywać diagnozy. Upośledzenia mogą być ukryte: na przykład dysleksja, autyzm, ADHD, depresja, lęk, cukrzyca, padaczka, przewlekły ból czy przewlekłe zmęczenie.
Niektóre schorzenia są objęte ochroną od diagnozy: rak, HIV i stwardnienie rozsiane. Przy ocenie, czy wpływ jest istotny, w przypadku większości schorzeń pomija się działanie leków i środków pomocniczych. Na przykład osoba, której cukrzyca jest kontrolowana lekami, nadal może być niepełnosprawna.
Obowiązek zapewnienia racjonalnych usprawnień (sekcje 20 i 21)
Obowiązek powstaje, gdy osoba z niepełnosprawnością znajduje się w istotnie niekorzystnej sytuacji w porównaniu z osobami bez niepełnosprawności. Istotnie oznacza więcej niż drobnie lub nieznacznie. Pracodawca musi podjąć rozsądne kroki, by tej niekorzystnej sytuacji uniknąć. Dotyczy to trzech sytuacji:
- Przepis, kryterium lub praktyka (zasada albo sposób pracy) stawia osobę w niekorzystnej sytuacji.
- Robi to cecha fizyczna miejsca pracy, na przykład schody lub oświetlenie.
- Robi to brak pomocy dodatkowej (auxiliary aid), na przykład oprogramowania do odczytywania ekranu.
Niezapewnienie racjonalnych usprawnień to dyskryminacja (sekcja 21). Nie można jej usprawiedliwić tym, że pracodawca miał dobre intencje.
Przykłady usprawnień
- Zmiana godzin pracy albo elastyczny początek dnia z powodu wizyt lekarskich.
- Cichy kącik do pracy, słuchawki z redukcją hałasu albo inne biurko.
- Instrukcje na piśmie, prostym językiem albo w innym formacie.
- Dodatkowy czas na testy lub przerwy.
- Sprzęt, taki jak oprogramowanie głosowe, specjalne krzesło lub pętla indukcyjna.
- Przekazanie obowiązków innej osobie albo zmiana układu miejsca pracy.
- Stopniowy powrót do pracy po długiej chorobie.
Co to znaczy „racjonalne”?
Nie ma stałej listy. Kodeks postępowania EHRC proponuje zapytać:
- czy dany krok byłby skuteczny w usunięciu niekorzystnej sytuacji;
- czy jest wykonalny;
- jaki jest koszt i jakie są zasoby pracodawcy;
- ile zakłóceń by spowodował;
- czy dostępna jest pomoc z zewnątrz.
Od dużego pracodawcy oczekuje się więcej niż od małego. Rządowy program Access to Work może przyznawać dotacje na dodatkowe wsparcie w pracy, takie jak specjalistyczny sprzęt, asystent lub dojazd do pracy. Nie pokrywa usprawnień, które pracodawca musi zapewnić z mocy prawa.
Wiedza pracodawcy
Obowiązek istnieje tylko wtedy, gdy pracodawca wie lub można rozsądnie oczekiwać, że wie o niepełnosprawności i o niekorzystnej sytuacji. Dlatego tak ważne są otwarte rozmowy. Kierownicy powinni pytać, a pracownicy powinni czuć się bezpiecznie, mówiąc, co by im pomogło. Pracownik nie musi używać słowa „niepełnosprawność”.
Rekrutacja i pytania o zdrowie
Pracodawca nie może pytać o zdrowie ani niepełnosprawność przed złożeniem oferty pracy (sekcja 60), z wąskimi wyjątkami. Należy do nich sprawdzenie, czy ktoś potrzebuje usprawnienia na rozmowie lub w procesie wyboru, albo czy może wykonywać zadanie niezbędne w tej pracy. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnością nie są niesprawiedliwie odsiewane.
Praca z ludźmi
- Pytaj: „Co by ci pomogło?”. Nie zakładaj.
- Zachowaj to, co mówi ci pracownik, w poufności i dziel się tym tylko w razie potrzeby i za zgodą.
- Co jakiś czas sprawdzaj usprawnienia. Potrzeby się zmieniają.
- Nie uzależniaj usprawnień od tego, czy pracownik „udowodni” schorzenie, chyba że jest to naprawdę konieczne.
Co zapamiętać
Racjonalne usprawnienie to działanie, a nie przeprosiny. Pytaj, słuchaj, działaj i sprawdzaj.