Jak szerzą się drobnoustroje
Drobnoustroje to maleńkie żywe organizmy, takie jak bakterie, wirusy i grzyby. Większość z nich jest nieszkodliwa. Niektóre wywołują choroby. W placówkach opieki spotyka się na przykład norowirusa, Clostridioides difficile (C. difficile), wirusy grypy i MRSA. Niektóre drobnoustroje uodporniły się na wiele antybiotyków. Nazywa się je drobnoustrojami wielolekoopornymi (ang. multi-drug resistant organisms, MDRO).
Aby zakażenie się rozprzestrzeniło, potrzebny jest łańcuch. Składa się z sześciu ogniw:
- drobnoustrój (czynnik zakaźny);
- źródło, w którym żyje, np. człowiek, sprzęt lub otoczenie;
- droga wyjścia ze źródła, np. kaszel, biegunka lub rana;
- droga przenoszenia, np. brudne ręce, kropelki lub wspólne krzesło toaletowe;
- droga wejścia do nowej osoby, np. usta, nos, oczy lub uszkodzona skóra;
- osoba podatna na zakażenie, zwłaszcza ktoś osłabiony lub chory.
Przerwij którekolwiek ogniwo, a zakażenie się zatrzyma. Większość tego kursu dotyczy przerywania ogniw w środku, czyli sposobów, w jakie drobnoustroje się przemieszczają.
Drogi szerzenia się zakażeń
- Kontakt. Drobnoustroje przenoszą się na rękach, sprzęcie lub powierzchniach. To najczęstsza droga zakażeń krzyżowych.
- Kropelki. Drobnoustroje docierają w kropelkach wydzielanych podczas kaszlu i kichania na krótką odległość i osiadają na oczach, nosie lub ustach.
- Droga powietrzna. Bardzo małe cząstki (aerozole) z dróg oddechowych dłużej utrzymują się w powietrzu.
- Krew i płyny ustrojowe. Wirusy przenoszone przez krew mogą przedostać się przez skaleczenie ostrym narzędziem lub przez rozpryskiwanie.
Standardowe środki ostrożności w kontroli zakażeń (SICP)
SICP (ang. standard infection control precautions) to podstawowe działania, które zmniejszają ryzyko przeniesienia drobnoustrojów ze źródeł znanych i nieznanych. Stosują je wszyscy pracownicy, we wszystkich placówkach opieki, przez cały czas i wobec wszystkich osób, niezależnie od tego, czy wiadomo o zakażeniu. Wiele osób nosi bowiem drobnoustroje i nie ma objawów. Po wyglądzie nie da się tego poznać.
NIPCM wymienia dziesięć elementów:
- ocena ryzyka zakażenia (rozmieszczenie pacjentów);
- higiena rąk;
- higiena oddechowa i kaszlu;
- środki ochrony indywidualnej (ŚOI);
- bezpieczne zarządzanie otoczeniem opieki;
- bezpieczne zarządzanie sprzętem opiekuńczym;
- bezpieczne zarządzanie pościelą i bielizną;
- bezpieczne zarządzanie krwią i płynami ustrojowymi;
- bezpieczne usuwanie odpadów, w tym ostrych narzędzi;
- bezpieczeństwo pracy: zapobieganie narażeniu, w tym skaleczeniom ostrymi narzędziami.
Ile z każdego elementu stosujesz, zależy od oceny ryzyka danej czynności: stopnia kontaktu i prawdopodobnego narażenia na krew lub płyny ustrojowe.
Rozpoznawanie możliwego zagrożenia
Osoba może stanowić ryzyko zakażenia krzyżowego, jeśli ma biegunkę, wymioty, niewyjaśnioną wysypkę, gorączkę lub objawy ze strony układu oddechowego. Ryzykiem jest też osoba, o której wiadomo, że miała MRSA lub oporną bakterię jelitową, np. CPE. Jeśli zauważysz takie objawy, powiedz osobie odpowiedzialnej. Nie czekaj.
Środki ostrożności zależne od drogi transmisji (TBP)
Czasem SICP nie wystarczają. Gdy u osoby stwierdzono zakażenie lub jest ono podejrzewane, do SICP dodaje się dodatkowe środki. Nazywa się je według drogi szerzenia się: środki ostrożności kontaktowe, kropelkowe i powietrzne. Wybór zależy od drobnoustroju, ciężkości choroby, sposobu jej przenoszenia i miejsca. Personel kieruje się oceną kliniczną i radami zespołu do spraw zapobiegania zakażeniom i ich kontroli. Jak to wygląda w praktyce, zobaczysz w lekcji 5.