Kodeks pracy daje pracownikom prawa i obowiązki w zakresie BOZP. Znajdziesz je głównie w § 106. Gdy je znasz, wiesz, czego możesz żądać i czego oczekuje się od ciebie.
Twoje prawa
Masz prawo:
- pracować w bezpiecznym środowisku i ponosić jak najmniejsze ryzyko,
- otrzymać zrozumiałe informacje o zagrożeniach swojej pracy i o środkach ochronnych,
- uczestniczyć w tworzeniu bezpiecznych warunków. Możesz zgłaszać propozycje i zwracać uwagę na problemy,
- otrzymać bezpłatnie środki ochrony indywidualnej (czes. OOPP), jeśli praca tego wymaga,
- odmówić wykonywania pracy, co do której masz uzasadnione przekonanie, że bezpośrednio i poważnie zagraża życiu lub zdrowiu twojemu lub innych osób. Ustawa (§ 106 ust. 2) nie uznaje takiej odmowy za naruszenie obowiązków.
Odmowa wykonania pracy
To prawo jest wyjątkowe. Nie chodzi o to, że zadanie ci się nie podoba. Chodzi o bezpośrednie i poważne zagrożenie, na przykład połamaną drabinę na wysokości albo maszynę bez osłon. Najpierw powiadom przełożonego. Niczego nie próbuj na własną rękę.
Twoje obowiązki
Zgodnie z § 106 ust. 4 masz obowiązek w szczególności:
- uczestniczyć w szkoleniach z BOZP i dać sprawdzić swoją wiedzę,
- poddawać się badaniom lekarskim w ramach opieki zdrowotnej nad pracownikami (wstępnym, okresowym, końcowym i innym) oraz szczepieniom, jeśli są nakazane,
- przestrzegać przepisów i poleceń pracodawcy, które zostały ci zrozumiale przekazane,
- stosować ustalone sposoby pracy i środki ochrony indywidualnej oraz nie wyłączać urządzeń ochronnych,
- zgłaszać przełożonemu braki i usterki, które mogłyby zagrozić zdrowiu,
- zgłosić wypadek, który ci się przytrafił, jeśli pozwala na to stan zdrowia, a także wypadek, którego jesteś świadkiem,
- nie spożywać alkoholu ani innych substancji uzależniających w miejscu pracy i w czasie pracy oraz nie przychodzić do pracy pod ich wpływem.
Alkohol i substancje uzależniające
Uprawniony kierownik, którego pracodawca wyznaczył do tego na piśmie, może cię wezwać do kontroli, czy nie jesteś pod wpływem alkoholu lub innych substancji uzależniających. Jeśli jej odmówisz, pracodawca może uznać to za naruszenie obowiązków. Dotyczy to także pozornie niewinnych sytuacji, na przykład „jednego piwa" po obiedzie.
Badania lekarskie
Pracodawca poinformuje cię, u którego dostawcy usług medycyny pracy będziesz przechodzić badania. Badania wykonuje lekarz na podstawie odrębnej ustawy (nr 373/2011 Sb.). Lekarz ocenia, czy jesteś zdolny zdrowotnie do danej pracy. Koszty badań pokrywa pracodawca.
Czego pracodawca nie może
Pracodawca nie może dopuścić do:
- prac, które są zakazane dla określonych grup pracowników,
- prac, które byłyby ponad twoje możliwości lub ponad twoją zdolność zdrowotną.
Szczególną ochroną objęte są na przykład pracownice w ciąży, karmiące piersią i młodociani. Pracodawca musi poinformować je o zagrożeniach i dostosować warunki.
Przedstawiciele pracowników
Bezpieczeństwo mogą monitorować także organizacja związkowa lub przedstawiciel pracowników ds. BOZP. Pracodawca musi się z nimi konsultować w sprawie ważnych środków. Jeśli takich osób w firmie nie ma, omawia te sprawy bezpośrednio z pracownikami (§ 108). Z problemem możesz zwrócić się także do przełożonego lub do inspektoratu pracy.
Podsumowanie
- Masz prawo do bezpieczeństwa, informacji, środków ochrony indywidualnej za darmo i do odmowy pracy bezpośrednio niebezpiecznej.
- Masz obowiązek przestrzegać zasad, stosować środki ochrony, chodzić na szkolenia i badania, zgłaszać usterki i wypadki.
- Alkohol i substancje uzależniające nie mają wstępu do pracy.