Ta lekcja opisuje prostymi słowami niektóre częste zaburzenia psychiczne. Ma budować zrozumienie, a nie uczyć diagnozowania. Zaburzenie może rozpoznać tylko wykwalifikowany pracownik ochrony zdrowia. Jeśli podejrzewasz, że masz zaburzenie, zgłoś się do lekarza rodzinnego (GP).
Dlaczego warto znać podstawy
Gdy wiesz trochę o tym, przez co może przechodzić człowiek, rzadziej powiesz coś niepomocnego. Łatwiej też zauważysz, że zachowanie współpracownika może mieć przyczynę zdrowotną, a nie wynikać z lenistwa czy braku kultury.
Pamiętaj, że zaburzenia dotykają ludzi na różne sposoby. To samo zaburzenie może być łagodne dla jednej osoby i bardzo uciążliwe dla drugiej. Ludzie też zdrowieją. Wiele zaburzeń da się leczyć.
Lęk
Każdy czasem się niepokoi, na przykład przed rozmową kwalifikacyjną. Zaburzenia lękowe to silny, długotrwały niepokój lub strach, który utrudnia codzienne życie.
- Częste objawy: ciągłe zamartwianie się, niepokój ruchowy, trudności z koncentracją, problemy ze snem, kołatanie serca, mdłości.
- Atak paniki to nagła fala intensywnego strachu z objawami fizycznymi, takimi jak walenie serca, drżenie, zawroty głowy i trudności z oddychaniem. Jest przerażający, ale zwykle mija w ciągu kilku minut. Zachowaj spokój, mów powoli i zapytaj, co pomaga.
Depresja
Depresja to coś więcej niż smutek trwający jeden dzień. To obniżony nastrój lub utrata zainteresowań, które trwają tygodniami.
- Częste objawy: poczucie beznadziei lub pustki, zmęczenie, zmiany w śnie i apetycie, trudności z koncentracją, poczucie bezwartościowości, utrata zainteresowania pracą lub hobby.
- U różnych osób może wyglądać inaczej. Jedni się wycofują. Inni stają się drażliwi.
Zespół stresu pourazowego (PTSD)
PTSD może rozwinąć się po przerażającym lub bardzo wstrząsającym zdarzeniu, takim jak wypadek, przemoc lub czyjaś śmierć. Ludzie mogą mieć retrospekcje i koszmary, być stale napięci albo unikać wszystkiego, co przypomina to zdarzenie. Mogą go doświadczać ratownicy, pracownicy opieki i inni, którzy w pracy stykają się z wstrząsającymi zdarzeniami.
Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD)
OCD to niechciane, przykre myśli (obsesje) oraz powtarzane czynności lub rytuały w głowie (kompulsje), które człowiek czuje, że musi wykonać, by zmniejszyć cierpienie. To nie jest zwykła skrupulatność czy zamiłowanie do porządku.
Zaburzenie dwubiegunowe
Zaburzenie dwubiegunowe to duże wahania nastroju. Są okresy bardzo obniżonego nastroju (depresja) i okresy niezwykle podwyższonego nastroju oraz energii (mania lub hipomania). To choroba długotrwała, z którą wiele osób dobrze sobie radzi dzięki leczeniu i wsparciu.
Zaburzenia odżywiania
Zaburzenia odżywiania to niezdrowy stosunek do jedzenia, odżywiania się lub wyglądu ciała. Mogą dotknąć osoby w każdym wieku, każdej płci i z każdego środowiska. Często są ukrywane, więc trudno je dostrzec.
Psychoza
Psychoza oznacza utratę kontaktu z rzeczywistością w rozumieniu innych, na przykład słyszenie głosów lub przekonania, których inni nie podzielają. Zdarza się rzadziej. Wymaga szybkiej pomocy medycznej. Osoby z psychozą znacznie częściej zagrażają same sobie niż innym.
Rzeczy, które nie są prawdą
- „Osoby z zaburzeniem psychicznym są niebezpieczne.” Fałsz. Większość nie jest agresywna.
- „Niech się po prostu weźmie w garść.” Fałsz. To nie jest wybór ani słabość.
- „To znaczy, że nie mogą wykonywać swojej pracy.” Fałsz. Wielu dobrze wykonuje pracę, czasem z kilkoma usprawnieniami.
- „Widać to na pierwszy rzut oka.” Fałsz. Wiele zaburzeń jest niewidocznych.
Jak wykorzystać tę wiedzę
- Nie zgaduj diagnozy i nie przyklejaj współpracownikowi etykiet („brzmisz, jakbyś miał depresję”).
- Skup się na tym, co widzisz i słyszysz, oraz na tym, jak się czuje człowiek, a nie na etykiecie.
- Zachowaj cierpliwość. Zdrowienie nie zawsze przebiega po linii prostej.
- Zachęć osobę, by porozmawiała z lekarzem rodzinnym (GP) lub skorzystała ze wsparcia w pracy.
Zapamiętaj
- Lęk, depresja, PTSD, OCD, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenia odżywiania i psychoza to przykłady zaburzeń.
- Diagnozę może postawić tylko pracownik ochrony zdrowia.
- Zaburzenia są częste, uleczalne i często niewidoczne.
- Unikaj mitów, etykiet i zgadywania.