Kryzys i ryzyko samobójstwa

Czasem cierpienie osoby staje się tak silne, że może ona być w kryzysie. To najtrudniejsza część kursu. Przeczytaj ją uważnie. Wiedza, co robić, może uratować życie.

Czym jest kryzys?

Kryzys psychiczny to sytuacja, w której człowiek czuje, że nie radzi sobie, i może grozić krzywdą sobie lub innym albo zachowuje się w sposób, nad którym nie panuje. Sygnały mogą obejmować:

• mówienie o chęci śmierci, o samobójstwie lub samookaleczeniu;
• poczucie beznadziei, uwięzienia lub bycia „ciężarem”;
• rozdawanie rzeczy lub żegnanie się;
• nagły spokój po długim okresie cierpienia;
• silną panikę, splątanie lub słyszenie głosów;
• duże pobudzenie albo niebezpieczne zachowanie, nietypowe dla danej osoby.

Nagły wypadek: działaj natychmiast

Jeśli ktoś jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, na przykład zrobił sobie krzywdę, przedawkował leki albo zaraz zrobi sobie krzywdę:

• Zadzwoń pod 999 i poproś o karetkę (albo policję, jeśli zagrożeni mogą być inni).
• Zostań z nią, aż przyjedzie pomoc.
• Wykonuj polecenia dyspozytora.
• Powiedz przełożonemu, gdy tylko będzie to bezpieczne.

Nie zostawiaj osoby samej i nie martw się, że „przesadzasz”. Wezwanie pomocy dla czyjegoś bezpieczeństwa jest zawsze słuszne.

Jeśli martwisz się o ryzyko samobójstwa

Wiele osób boi się pytać. Warto znać fakty:

• Bezpośrednie zapytanie o samobójstwo nie podsuwa komuś tego pomysłu. Często przynosi ulgę.
• Większość osób, które myślą o samobójstwie, nie chce umrzeć. Chce, żeby ból ustał.
• Myśli samobójcze mogą minąć, a ludzie zdrowieją.

Jak zapytać. Użyj prostych słów. Na przykład:

• „Mówisz, że czujesz beznadzieję. Czy myślisz o samobójstwie?”
• „Czasem, gdy ludzie tak się czują, myślą o odebraniu sobie życia. Czy tak jest u ciebie?”

Jeśli odpowiedź brzmi „tak”:

• Zachowaj spokój. Podziękuj za zaufanie.
• Słuchaj. Nie kłóć się, nie oceniaj i nie moralizuj.
• Traktuj to poważnie, niezależnie od tonu.
• Zapytaj, czy osoba myślała o sposobie i czy ma do niego dostęp. Jeśli ma plan lub środki, ryzyko jest wyższe, a sytuacja pilna.
• Nie obiecuj zachowania tajemnicy. Bezpieczeństwo jest najważniejsze.
• Nie zostawiaj osoby samej, jeśli zagrożenie jest bezpośrednie. Zadzwoń pod 999.
• Jeśli zagrożenie nie jest bezpośrednie, pomóż jej uzyskać wsparcie jeszcze tego dnia. Lekarz rodzinny (GP) może umówić pilną wizytę. W Anglii można zadzwonić pod NHS 111 i wybrać opcję dotyczącą zdrowia psychicznego. Samaritans (116 123, bezpłatnie, całą dobę) wysłuchają.
• Pomóż jej pomyśleć, kto może przy niej być: ktoś z rodziny lub przyjaciel.
• Gdy to bezpieczne i rozsądne, pomóż ograniczyć dostęp do wszystkiego, czym mogłaby zrobić sobie krzywdę.

Bezpieczny sposób mówienia

To, jak mówimy o samobójstwie, ma znaczenie. Stosuj zasady „bezpiecznego przekazu” (safe messaging):

• Mów „zmarł w wyniku samobójstwa”, a nie „popełnił samobójstwo”. Dawne określenie sugeruje przestępstwo.
• Nie opisuj metod ani miejsc, w rozmowie, w wiadomościach ani w mediach społecznościowych.
• Nie nazywaj samobójstwa „egoistycznym”, „tchórzliwym” ani „łatwą drogą ucieczki”.
• Nie powtarzaj plotek. Uważaj, co mówisz współpracownikom po czyjejś śmierci.
• Podkreślaj, że pomoc istnieje i że ludzie zdrowieją.

Po kryzysie

• Powiedz przełożonemu lub w dziale kadr. Mogą musieć zareagować i zorganizować wsparcie.
• Zadbaj o siebie. Kryzys jest przykry także dla osoby, która pomaga. Porozmawiaj z kimś zaufanym albo skorzystaj z EAP u pracodawcy lub z Samaritans.
• Przyjmij osobę życzliwie po powrocie do pracy. Zapytaj, co by jej pomogło.

Granice twojej roli

Nie jesteś pracownikiem ochrony zdrowia psychicznego. Nie możesz nikogo leczyć ani oceniać i nie możesz ponosić odpowiedzialności za życie drugiej osoby. Twoja rola to zauważyć, zapytać, zostać i sprowadzić odpowiednią pomoc. Nie bierz na siebie całego ryzyka samotnie.

Zapamiętaj

• Bezpośrednie niebezpieczeństwo: zadzwoń pod 999.
• Pytaj wprost. Pytanie nie powoduje samobójstwa.
• Nie obiecuj tajemnicy i nie zostawiaj samej osoby, której grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo.
• Inna pomoc: NHS 111 (opcja zdrowia psychicznego w Anglii), GP, Samaritans 116 123.
• Mów „zmarł w wyniku samobójstwa” i nie opisuj metod.