Praca biurowa ma swoje ryzyka, które nie widać gołym okiem: presję czasu, nadmiar zadań, konflikty i niejasne obowiązki. Ta lekcja pokazuje, jak je rozpoznać i co mówi prawo o mobbingu.
Zagrożenia psychospołeczne
Do zagrożeń psychospołecznych należą między innymi:
- nadmierne obciążenie zadaniami lub nierealne terminy,
- niejasne role: pracownik nie wie, za co odpowiada,
- brak wsparcia przełożonych i współpracowników,
- brak wpływu na sposób wykonywania pracy,
- konflikty i niesprawiedliwe traktowanie,
- praca w nadgodzinach, brak odpoczynku, ciągła dostępność,
- przemoc słowna oraz groźby od klientów lub interesantów.
Skutki to przewlekły stres, kłopoty ze snem, spadek koncentracji, bóle głowy i pleców, a z czasem także wypalenie zawodowe i choroby serca.
Obowiązki pracodawcy
Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe (art. 226 Kodeksu pracy) i organizuje pracę tak, by była bezpieczna i higieniczna (art. 207 § 2). Oznacza to także uwzględnianie obciążenia psychicznego. W przypadku stanowisk z monitorami ocena obejmuje obciążenie psychiczne wynikające z organizacji pracy (rozporządzenie z 1998 r., § 5). Przy pracy zdalnej ocena dotyczy w szczególności wpływu pracy na wzrok, układ mięśniowo-szkieletowy i czynniki psychospołeczne.
Co pracownik może zrobić
- Mówić o przeciążeniu wcześnie, zanim stanie się problemem. Rozmowa z przełożonym jest pierwszym krokiem.
- Planować zadania i ustalać priorytety.
- Robić przerwy i korzystać z urlopu.
- Dbać o granice między pracą a życiem prywatnym.
- Korzystać z pomocy: lekarza, psychologa, programów wsparcia, jeśli firma je ma.
- Zgłaszać problemy służbie BHP albo osobie wskazanej przez pracodawcę.
Mobbing: definicja
Przepisy o mobbingu zmieniają się 5 listopada 2026 r. (ustawa z 19 czerwca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1046). Do 4 listopada 2026 r. art. 94³ Kodeksu pracy mówi o uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika. Ta lekcja opisuje nowe brzmienie, które obowiązuje od 5 listopada 2026 r.
Według nowego art. 94³ § 2 mobbing to uporczywe nękanie pracownika. Uporczywość oznacza, że zachowania powtarzają się, nawracają albo trwają stale. Zachowanie incydentalne nie jest mobbingiem (§ 3). Nękanie może polegać między innymi na poniżaniu, ośmieszaniu, zastraszaniu, nieuzasadnionej krytyce, utrudnianiu pracy, zaniżaniu oceny przydatności zawodowej albo izolowaniu i wykluczaniu z zespołu (§ 4). Może być fizyczne, słowne lub pozasłowne (§ 5).
Ważne zasady nowej definicji:
- Liczy się sam charakter zachowań. Nie trzeba wykazać, że ktoś chciał skrzywdzić pracownika (§ 7).
- Mobbingu może się dopuścić pracodawca, przełożony, współpracownik, podwładny, a także osoba, która pracuje na innej podstawie niż umowa o pracę (§ 8).
- Uzasadniona krytyka pracy, wyrażona we właściwej formie, nie jest mobbingiem (§ 9).
Zwykła kłótnia, jednorazowa niegrzeczność albo wymagający przełożony nie są mobbingiem. Liczy się uporczywość zachowań.
Przykłady mobbingu: ciągłe ośmieszanie przy innych, odbieranie zadań bez powodu, izolowanie od zespołu, groźby, rozsiewanie plotek.
Prawa pracownika
- Pracodawca ma obowiązek systematycznie przeciwdziałać mobbingowi: zapobiegać mu, wykrywać go, reagować, naprawiać skutki i wspierać osoby poszkodowane (art. 94³ § 1).
- Pracodawca, który zatrudnia co najmniej 10 osób, określa zasady przeciwdziałania mobbingowi w przepisach wewnętrznych (art. 94³a).
- Pracownik, wobec którego stosowano mobbing, może żądać zadośćuczynienia nie niższego niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia albo odszkodowania (§ 11).
- Pracodawca, który zapłacił, może żądać zwrotu od sprawcy (§ 12).
Dochodzenie roszczeń odbywa się przed sądem pracy. Pracownik musi zwykle wykazać fakty, dlatego warto je zapisywać.
Co robić, gdy dochodzi do mobbingu
- Zapisuj daty, miejsca, świadków i treść zdarzeń. Zachowaj wiadomości.
- Zgłoś sprawę przełożonemu, działowi kadr lub osobie wskazanej w firmie. Pracodawca powinien wyjaśnić sprawę.
- Możesz poszukać wsparcia u związku zawodowego, lekarza lub prawnika.
- Możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy.
- Nie odpowiadaj tym samym i nie zostawiaj sprawy bez śladu.
Mobbing różni się od dyskryminacji i molestowania, które mają osobne przepisy. W razie wątpliwości warto skorzystać z porady prawnej.
Podsumowanie
- Ryzyko psychospołeczne jest częścią oceny ryzyka zawodowego.
- Od 5 listopada 2026 r. mobbing to uporczywe nękanie: zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe (art. 94³ § 2–3).
- Pracodawca musi mu przeciwdziałać. Pracownikowi mogą przysługiwać zadośćuczynienie i odszkodowanie.
- Najlepiej dokumentować zdarzenia i szybko zgłaszać sprawę.