Pierwsza grupa treści szkolenia ogólnego dotyczy kilku słów, które brzmią podobnie, a mają różne znaczenia. Kto używa ich poprawnie, lepiej rozumie, co robić, żeby nie ulec wypadkowi.
Zagrożenie i ryzyko
Artykuł 2 d.lgs. 81/2008 określa:
- zagrożenie (pericolo): właściwość lub cecha wewnętrzna czynnika, która ma potencjał wyrządzenia szkody;
- ryzyko (rischio): prawdopodobieństwo, że ten potencjał szkody ujawni się w warunkach użytkowania lub narażenia.
Przykład: mokra podłoga to zagrożenie. Ryzyko to prawdopodobieństwo, że ktoś się poślizgnie, i to, jak poważny byłby upadek. Jeśli podłoga jest w korytarzu, którym dziennie przechodzi sto osób, ryzyko jest wyższe niż w małym pomieszczeniu, do którego ktoś zagląda raz w tygodniu.
Prosty sposób myślenia: ryzyko zależy od tego, jak prawdopodobne jest zdarzenie i jak poważna byłaby szkoda. Zagrożenie może pozostać takie samo, a ryzyko zmienia się wraz z zastosowanymi środkami.
Szkoda
Szkoda (danno) to skutek dla człowieka. Występuje w trzech postaciach.
- Wypadek przy pracy (infortunio): zdarzenie wynikające z przyczyny gwałtownej, w związku z pracą, na przykład upadek lub skaleczenie. INAIL (krajowy zakład ubezpieczeń od wypadków przy pracy i chorób zawodowych) obejmuje ochroną także wiele wypadków w drodze (in itinere), czyli w drodze z domu do pracy, na warunkach przewidzianych w prawie.
- Choroba zawodowa: choroba rozwijająca się powoli w wyniku powtarzającego się narażenia, na przykład na hałas, pyły, substancje chemiczne lub nieprawidłowe pozycje ciała.
- Zdarzenie potencjalnie wypadkowe (quasi infortunio): zdarzenie, które mogło wyrządzić krzywdę, ale jej nie wyrządziło. To cenny sygnał. Zgłoszenie go pozwala zareagować, zanim dojdzie do szkody.
Prawo mówi też o zdrowiu: to nie tylko brak choroby, ale stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego (art. 2).
Prewencja i ochrona
- Prewencja (prevenzione) to zespół środków służących uniknięciu lub zmniejszeniu ryzyka zawodowego (art. 2). Działa na przyczynę: na przykład zastąpienie substancji niebezpiecznej mniej niebezpieczną.
- Ochrona (protezione) służy ograniczeniu skutków, gdy ryzyko pozostaje. Przykłady to stała osłona maszyny, barierka, rękawice czy kask.
Ochrona może być zbiorowa (chroni wszystkich, jak barierka) lub indywidualna (chroni jedną osobę, jak DPI, czyli dispositivi di protezione individuale, środki ochrony indywidualnej).
Ogólne środki ochrony
Artykuł 15 wylicza ogólne środki ochrony. Najważniejsze:
- oceniać wszystkie ryzyka;
- eliminować ryzyka lub, jeśli to niemożliwe, ograniczać je do minimum;
- ograniczać ryzyka u źródła;
- zastępować to, co niebezpieczne, tym, co niebezpieczne nie jest lub jest mniej;
- dawać pierwszeństwo ochronie zbiorowej przed indywidualną;
- ograniczać liczbę narażonych pracowników;
- planować prewencję, stosować oznakowanie, dawać odpowiednie instrukcje.
Z tego wynika kolejność wyboru: najpierw próbuje się wyeliminować ryzyko, potem je zastąpić lub zmniejszyć, potem chronić wszystkich, potem lepiej zorganizować pracę procedurami i szkoleniem i dopiero na końcu stosować DPI. DPI to ostatnia bariera, nie pierwsza.
Co to oznacza dla ciebie
Jeśli widzisz zagrożenie, zgłoś je. Jeśli urządzenie jest zepsute, nie omijaj go. Jeśli doszło do zdarzenia potencjalnie wypadkowego, porozmawiaj o nim ze swoją osobą nadzorującą (preposto): pracodawca może usunąć problem, zanim ktoś się zrani.